“ಕಾಡಿನ ಕಿರೀಟ – ಹುಲಿ ಉಳಿದರೆ ಅರಣ್ಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅರಣ್ಯ ಉಳಿದರೆ ಜೀವಸಂಕುಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ”

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ದಿನ: ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜುಲೈ 29 ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ದಿನ (International Tiger Day)ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದಿನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಮರಣಾ ದಿನವಲ್ಲ; ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವಶಾಲಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪದ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಯಾದ ಹುಲಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದ ದಿನವಾಗಿದೆ.

ಹುಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅದು ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
Bಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ದಿನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
2010ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ Tiger Summitನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ 13 ಹುಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 3,200ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಈ ಆತಂಕಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ TX2 ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ 2022ರೊಳಗೆ ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಭಾರತ – ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹುಲಿ ನೆಲೆ
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹುಲಿ ಎಂದರೆ ಹೆಮ್ಮೆ. ಹುಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ.
ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಕಾಡು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
1973ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ “ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್” ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಹುಲಿಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಅವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿದೆ.
ಹುಲಿ ಕಾಡಿನ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬೇಟೆಗಾರ (Apex Predator). ಇದು ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡುಕೋಣ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವೂ ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಕುಸಿಯಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅರಣ್ಯದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು “ಹುಲಿ ಉಳಿದರೆ ಕಾಡು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಕಾಡು ಉಳಿದರೆ ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಗಳು
ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ (Poaching)
ಅರಣ್ಯ ನಾಶ
ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಭಜನೆ
ಮಾನವ-ಹುಲಿ ಸಂಘರ್ಷ
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ
ಅರಣ್ಯ ಬೆಂಕಿ
ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ
ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹುಲಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲಿಧಾಮಗಳು (Tiger Reserves)
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಧಾಮಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:
ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ – ಉತ್ತರಾಖಂಡ (ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ)
ರಣಥಂಬೋರ್ – ರಾಜಸ್ಥಾನ
ಕಾನ್ಹಾ – ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
ಬಂಧವಗಢ – ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
ಪೆಂಚ್ – ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಸುಂದರಬನ್ಸ್ – ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳು)
ನಾಗರಹೊಳೆ – ಕರ್ನಾಟಕ
ಬಂಡೀಪುರ – ಕರ್ನಾಟಕ
ಭದ್ರ – ಕರ್ನಾಟಕ
ಬಿಆರ್‌ಟಿ (ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ) – ಕರ್ನಾಟಕ
ಕಾಳಿ ಹುಲಿಧಾಮ – ಕರ್ನಾಟಕ
ಪರಂಬಿಕುಳಂ – ಕೇರಳ
ಪೆರಿಯಾರ್ – ಕೇರಳ
ತಾಡೋಬಾ-ಅಂಧಾರಿ – ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆ – ಹುಲಿಗಳ ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಣ
ಕರ್ನಾಟಕವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲಿಧಾಮಗಳು:
ಬಂಡೀಪುರ ಹುಲಿಧಾಮ
ನಾಗರಹೊಳೆ ಹುಲಿಧಾಮ
ಭದ್ರ ಹುಲಿಧಾಮ
ಬಿಆರ್‌ಟಿ ಹುಲಿಧಾಮ
ಕಾಳಿ ಹುಲಿಧಾಮ
ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹುಲಿಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಪಾತ್ರ
ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ್ದಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನು:
ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.
ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಜೀವನಶೈಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
ಅರಣ್ಯ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದೇವಿ ದುರ್ಗೆಯ ವಾಹನವಾಗಿ ಹುಲಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ವೈಭವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳು
ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹುಲಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹುಲಿ ಉತ್ತಮ ಈಜುಗಾರ.
ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಹಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಸಂಚರಿಸಬಲ್ಲದು.
ಅದರ ಘರ್ಜನೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದವರೆಗೂ ಕೇಳಿಸಬಹುದು.
ಹುಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಹುಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.
ಹುಲಿ ಉಳಿದರೆ ಭವಿಷ್ಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ
ಅರಣ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮರಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ; ಅದು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜೀವಿಗಳ ಮನೆ. ಆ ಮನೆಯ ರಾಜ ಹುಲಿ. ಹುಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅರಣ್ಯವೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಳೆ, ನದಿಗಳು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬದುಕು ಸಹ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ದಿನದ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ – ಹುಲಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೈಜ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಬೇಕು.

ಹುಲಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಭವಿಷ್ಯ ಅಡಗಿದೆ. ಅದರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಅಡಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ದಿನವು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಾಗದೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ದಿನವಾಗಬೇಕು.
“ಹುಲಿ ಉಳಿದರೆ ಕಾಡು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ;

ಕಾಡು ಉಳಿದರೆ ನದಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ;
ನದಿ ಉಳಿದರೆ ಜೀವನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ – ಹುಲಿಯನ್ನು ಉಳಿಸೋಣ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸೋಣ.”

ಲೇಖನ -ಆಂಜನೇಯ ಮಟ್ಟೂರು
ಶಿಕ್ಷಕರು. ಗಂಗಾವತಿ.